W jaki sposób prawo do godnego życia wiąże się z prawem do godnej śmierci?

Na początku tych rozważań postaram się zdefiniować pojęcie godnego życia oraz godnej śmierci. Życie jest darem Boga. Nasza egzystencja jest wynikiem bezwarunkowej miłości Boga w stosunku do człowieka. Nasze życie jest ku chwale bożej, wszelkie pogwałcenia życia są grzechem, zarówno naruszenie życia swojego jak i cudzego.

W tezie zostało zawarte pojęcie godności. Definicję tego słowa można rozpatrywać na wielu płaszczyznach i nigdy pojęcie godności nie zostanie jednoznacznie zdefiniowane. Jednakże grupy społeczne przyjmują ujednoliconą wartość godności, określając granicę pomiędzy godnością a nierządem. Nie można, bowiem stworzyć integralnego systemu wartości dla całej ludzkości ze względu na to, iż dzielą nas bariery poglądowe, religijne.

Pojęcie godności ogólnej jest, więc synkretyczne, jest mieszaniną wielu poglądów, wątków, systemów religijnych, także stworzenie ścisłego pojęcia godności byłoby sofizmatem, opierałoby się na wieloznaczności pojęć i założeń. Godność jest kojarzona z honorem, szacunkiem dla samego siebie i innych. Godność to granica, po której przekroczeniu asertywność nie ma racji bytu. Godność jest obroną własnego jestestwa.
„Godność jest wewnętrznym, wrodzonym i naturalnym znamieniem człowieka, niezależnym od kontekstu społecznego i historycznego. Społeczeństwo i historia nie nadają jej człowiekowi, ale mają obowiązek jej poszanowania i chronienia.” (J.W. Gałkowski, Jan Paweł II o godności człowieka, w: J. Czerkawski (red.), Zagadnienie o godności człowieka, Lublin 1994, s. 108.) Nie ma, więc różnic między ludźmi ze względu na godność. Wszyscy umieramy i rodzimy się równi.
Godność ma swoje podstawy w stworzeniu człowieka na obraz i podobieństwo Boże.

W „Deklaracji o eutanazji” wyjaśnioną mamy wartość ludzkiego życia oraz kontrowersyjne tematy, jakimi bez wątpienia są eutanazja i samobójstwo.
Kiedyś eutanazja oznaczała łagodną śmierć-dziś to zabieg medyczny. Wołanie o śmierć cierpiącego jest swoistym aktem poszukiwania miłości, nie woli śmierci. Przykłady z dnia codziennego powinny wywołać w nas swoistą ekspiację, która będzie miała na celu wyjście z naszego egoizmu.

W książce pt. „Oskar i pani Róża” Erica-Emmanuela Schmitta ukazaną mamy walkę z nieszczęściem, jakie dotknęło dziesięcioletniego chłopca, który choruje na białaczkę. W ciągu dwunastu dni uczy się kochać i żyć, pomaga mu w tym była zapaśniczka-Róża. Książka pokazuje nam, że śmierci nie należy się bać. Jak powiedział Seneka: „Śmierć nie jest złem, a jedynie prawem obowiązującym cały rodzaj ludzki.”

Przykrym jest to, gdy ludzie umierają w upokorzeniu. Przykładem może być Lenin, będący w stanie niezaradności, utraty mowy i sprawności fizycznej. Nie mógł znieść poniżenia, jakiego doznawał ze strony swych lekarzy. Po drugim ataku Lenin stracił całkowicie siły, nie mógł on jednak pozostać przy życiu jako inwalida.
Rozważając aspekt godnej śmierci, traktujmy ludzi równo, bez względu na to, czy ktoś był zły, czy dobry. Godna śmierć powinna być zapewniona każdemu, kto jej potrzebuje.

Wg Giovanniego pico della Mandola, włoskiego filozofa Bóg godnością obdarzył jedynie człowieka: „Natura wszystkich istot została określona i zawiera się w granicach przez nas ustanowionych. Ciebie zaś, nie skrępowanego żadnymi ograniczeniami, oddaję w twoje własne ręce, abyś swą naturę sam sobie określił, zgodnie z twoją wolą. Umieściłem cię pośrodku świata, abyś tym łatwiej mógł obserwować wszystko, co się w świecie dzieje (...) Będziesz mógł się degenerować i staczać do rzędu zwierząt; i będziesz mógł odradzać się i mocą swego ducha wznosić się do istot boskich.” (P. Kunzmann, F. P. Burkard, F. Wiedmann, Atlas filozofii, Warszawa 1999, s.99.)

Św. Augustyn obdarzył człowieka jednym z najpiękniejszych komplementów-powiedział, iż człowiek jest „capax Dei”, „zdolny otworzyć się na Boga”-który daje nam szczęście. To Bóg ustanowił nam prawo moralne dając nam Dekalog.
Moralność jest porządkiem ludzkiego bytu, stanowi urzeczywistnienie jedności, która osiągamy, gdy działamy w harmonii ze Słowem Bożym.

Dignitas hominis (godność ludzka) jest wartością rodzącą się wraz z aktem stworzenia. Prawo do godnego życia wiąże się z prawem do godnej śmierci, mamy tu doczynienia z tą samą godnością. Jest ona wartością niezbywalną. Została nam nadana przez Boga, żaden człowiek nam jej nie odbierze.

Zapewnienie godnej śmierci nie zależy od płci, klasy społecznej bądź stanu majątkowego. Wobec śmierci jesteśmy równi, zabiera ona zarówno bogatych jak i biednych. Nie ma wyjątków.

Blaise Pascal tak pisał na temat śmierci: „Zatem wyciągam ramiona ku memu Oswobodzicielowi, który przepowiadany przez cztery tysiące lat, przyszedł cierpieć i umrzeć za mnie na ziemi, w czasach i wszystkich okolicznościach, które przepowiedziano, i przez Jego łaskę oczekuję śmierci w pokoju, w nadziei wiekuistego z Nim połączenia; a tymczasem żyję radością bądź w pomyślnościach, które podobało Mu się mnie dać, bądź w niedolach, które zsyła dla mego dobra i które nauczył mnie cierpieć swoim przykładem.” (B. Pascal, Myśli, Warszawa 1989, s. 335.)

Śmierć nie jest stanem przejścia w niebyt. Śmierć jest zjawiskiem transcendentnym. Św. Paweł w liście do Rzymian napisał: „grzech wszedł na świat, a przez grzech śmierć.” (Rz 5, 12)
Człowiek umiera, wszystko co doczesne przemija „panta rhei” jak mawiał Heraklit z Efezu. Śmierć nie jawi się człowiekowi jako coś naturalnego, boi się jej i żyje przerażony myślą o śmierci.
Pascal uściślił to tak: „Znajmy więc naszą wartość; jesteśmy czymś, lecz nie jesteśmy wszystkim; to, czym możemy być, zasłania nam świadomość pierwszych zasad, które rodzą się z nicości, a nikłość naszego istnienia broni nam widoku nieskończoności” (B. Pascal, Myśli, Warszawa 1989, s. 65.) Nigdy człowiek nie przeżyje życia w pełni. Człowiek jest rozdarty. Nie żyje teraźniejszością, martwi się o to co będzie, a nie o to, czego doświadcza w danym momencie.
„Tak więc nie żyjemy nigdy, ale spodziewamy się żyć; gotujemy się wciąż do szczęścia, a co za tym idzie, nie kosztujemy go nigdy.” (tamże, s. 102.) Życie by przeżyć-to nie życie. Życie to cele i wartości, kierowanie się godnością i hierarchicznością dążeń życiowych. Więc jeśli już żyjemy róbmy to moralnie, godnie i kierujmy się naszym sumieniem, w które Bóg wpisał najwyższe zasady. Śmierć niech będzie dla nas tym, czym była dla Pascala, nieskończonością i wiekuistym połączeniem z Bogiem.
„Zamiast na obecne życie na całą wieczność życia i szczęśliwości. Istotnie po jednej stronie jest nieskończoność do drugiej potęgi (nieskończoność życia w nieskończonym szczęściu) pomnożona przez jedność (jedna szansa), po drugiej zaś-iloczyn nieskończoności w pierwszej potędze (nieskończoność przypadków) przez liczbę skończoną (skończone dobra życia doczesnego) iloczyn, który poza tym wyraża szanse gracza stawiającego na życie doczesne przeciwko Bogu.” (tamże, s. 464.)
„Perspektywa śmierci niesie za sobą lęk, ponieważ człowiek jest ofiarą grzechu. Jezus uwolnił człowieka od strachu przed śmiercią i przywrócił pogodę ducha w jej obliczu dzięki swej śmierci na krzyżu. Dzięki zmartwychwstaniu Jezusa człowiek może umierać radośnie, zachowując pogodę ducha. Jakże wymowne jest pod tym względem świadectwo męczenników i tych, którzy byli prześladowani z powodu wiary. Zdumiewało ono prześladowców chrześcijan. Dla chrześcijanina śmierć jest oknem otwartym na wieczność, niezbędnym przejściem do życia, które nie zna końca.” (A. Ugenti, Problemy młodych, Łódź 2002, s. 8.)

Prawa: do godnego życia i godnej śmierci należą do fundamentalnych praw człowieka, dlatego nie obdzierajmy z tego prawa chorych i umierających. Wielkie świadectwo wiary dał Jan Paweł II, pokazał on światu, że mimo choroby i cierpienia, może spełniać urząd papieża. To w nim tak naprawdę dostrzegliśmy wartość człowieczeństwa. Papież wcielił własną naukę w swoje życie. Jan Paweł II głośno mówił o „spisku przeciwko życiu”. Bronił życia od momentu poczęcia, do momentu śmierci. Troska o życie, ukazanie jego wartości, służba jemu, to główne założenia „Evangelium Vitae”.